اللهم عجل لولیک الفرج الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ و عَجّل فَرَجَهم
🕌 مساجد؛ قلب تپندهی محلهها و موتور محرک کشور
✍️امیرحسین ترابی (https://eitaa.com/roshd_harekat)
🙏 اگر مسجد را فقط «محل نماز» تعریف کنیم، دقیقاً همانجایی ایستادهایم که بخش مهمی از مشکل از آن آغاز شده است. در تاریخ اسلام، بهویژه در عصر نبوی، مسجد نه یک ساختمان مذهبی، بلکه یک «نهاد اجتماعی چندکاره» بود؛ جایی برای تصمیمسازی، آموزش، قضاوت، بسیج عمومی، رسیدگی به نیازمندان، سازماندهی حرکتهای فرهنگی و حتی مدیریت بحران. مسجد هم مدرسه بود، هم رسانه و هم مرکز همبستگی اجتماعی. به تعبیر دقیقتر، مسجد یک سیستم بود، نه یک سالن.
⏳ در طول زمان، بهتدریج کارکردهای اجتماعی مسجد کمرنگ و کارکرد عبادی آن پررنگ شد. این پررنگشدن فینفسه اشکالی ندارد؛ اشکال از جایی آغاز شد که سایر ابعاد تقریباً حذف شدند. نتیجه چه بود؟ مسجد از «مرکز زندگی» به «بخشی از زندگی» تبدیل شد. در حالیکه در الگوی تمدنی اسلام، مسجد باید قلب تپندهی محله باشد؛ قلبی که خون فرهنگ، هویت و امید را در رگهای جامعه جاری میکند.
👤 نگاه فردی به مسجد یکی از آسیبهای جدی امروز است. وقتی مسجد فقط محل رفع نیاز معنوی شخصی تلقی شود، دیگر کسی از آن انتظار حل مسئلهی اجتماعی، تربیتی یا فرهنگی ندارد. این در حالی است که تربیت در منطق دینی، امری رابطهمحور است؛ انسان در نسبت با خدا، خود، دیگران و جامعه رشد میکند. مسجد دقیقاً همان بستر این نسبتهاست؛ جایی که عقلانیت جمعی شکل میگیرد، گفتوگو زنده میشود و نوجوان فرصت مییابد شخصیت و هویت خود را در فضایی سالم و جهتدار کشف کند. حذف این بستر، یعنی واگذاری تربیت به فضاهای بیهویت و بیریشه.
🏬 نسبت مسجد و بازار در گذشته نیز بسیار معنادار بود. بازار فقط محل خریدوفروش نبود؛ بلکه امتداد حیات اجتماعی مسجد به شمار میرفت. اخلاق اقتصادی، اعتماد عمومی و حتی حل اختلافات صنفی در سایهی این پیوند شکل میگرفت. امروز این پیوند تا حد زیادی گسسته شده و اقتصاد از اخلاق و معنویت فاصله گرفته است. احیای این ارتباط میتواند به بازسازی سرمایهی اجتماعی و اعتماد عمومی کمک کند؛ چیزی که هیچ بودجهای بهتنهایی قادر به تولید آن نیست.
📚 نمونههای موفق «مسجد اجتماعی» در دوران معاصر نشان میدهد که این ایده نه رؤیاست و نه نوستالژی. مسجدی که حلقههای کتابخوانی، کارگروههای نوجوان، فعالیت رسانهای، مشاورهی خانوادگی، آموزش مهارت و شبکهی کمک مؤمنانه دارد، عملاً به یک «موتور محرک محله» تبدیل میشود. در چنین مدلی، مسجد فقط پاسخگوی سؤالهای دینی نیست؛ بلکه پاسخگوی نیازهای انسانی است. نوجوان در آن دیده میشود، استعدادش کشف میشود و فرصت تجربهی مسئولیت پیدا میکند. این همان نقطهای است که مسجد از یک فضای مصرفی به یک فضای تولیدی تبدیل میشود؛ تولید فکر، فرهنگ و کنش اجتماعی.
🎓 نقش حوزههای علمیه و نخبگان فرهنگی در این بازآفرینی، کلیدی است. مسجد برای بازگشت به جایگاه تمدنی خود، نیازمند «امام جماعتِ مدیر»، «هستهی جوانِ فعال» و «شبکهی ارتباطی با مردم» است. مسجدی که درِ آن فقط برای مراسم باز میشود، کمکم در ذهن مردم هم بسته میشود؛ اما مسجدی که درِ آن برای مسئلهگشایی باز باشد، حتی وقتی بسته است نیز در دل مردم روشن میماند.
❓ چرا مسجد امروز از نقش اجتماعی و تمدنی خود فاصله گرفته است؟
موانع را میتوان در سه دسته دید:
نخست، فکری؛ تقلیل مسجد به عبادت فردی و نادیدهگرفتن نقش اجتماعی دین.
دوم، نهادی؛ نبود ساختارهای پشتیبان، آموزشهای مدیریتی و شبکههای همافزا میان مساجد.
سوم، فرهنگی؛ عادت جامعه به مصرف خدمات آماده بهجای مشارکت فعال در تولید فرهنگ.
🚀 بازگشت مسجد به جایگاه واقعیاش نه با شعار، بلکه با «بازتعریف کارکرد» و «فعالسازی نیروهای مردمی» ممکن است. اگر مسجد دوباره به محل تفکر، گفتوگو، تربیت نوجوان، خدمت اجتماعی و پیوند اقتصاد و اخلاق تبدیل شود، فقط یک بنا نخواهد بود؛ بلکه به قلبی تبدیل میشود که اگر بتپد، محله زنده میشود و اگر محله زنده شود، کشور حرکت میکند. مسجد میتواند موتور محرک باشد؛ به شرط آنکه دوباره برای زندگی باز شود، نه فقط برای مراسم.
#پویش_یادداشت_نویسی_سه
#مسجد #پویش_احیاء_مساجد
📮دارالحکمه، مرکز توسعه گفتمان تبلیغ
@Hawzah_Panahian
darolhekmah-tabligh.ir
